Sylwestrowe szaleństwo… środowiskowe


Grudzień obfituje w okazje do zabawy. Najpierw Wigilia, a potem szampański Sylwester i zabawa do białego rana. Jedzenie, alkohol – i oczywiście fajerwerki. Jednakże czy na pewno są one środowiskowo bezpieczne?

Grzmoty i eksplozje fajerwerków stają się pierwszym sygnałem nadejścia Nowego Roku, zaś na całym świecie zabytki stają się sceną dla coraz bardziej spektakularnych pokazów pirotechnicznych. Popularność ich rośnie, a po północy rozświetlają one nawet przydomowe ogródki.

Fajerwerki to świetna zabawa. Wszyscy lubimy oglądać feerię barw na niebie, słyszeć wybuchy odbijające się echem od pobliskich budynków lub trzymać w dłoni pałeczkę zimnych ogni. Ale jest związany z tym koszt środowiskowy. Dym z fajerwerków jest bogaty w maleńkie cząsteczki metalu. Metale te odpowiadają za kolory fajerwerków, analogicznie jak wiktoriańscy naukowcy identyfikowali chemikalia, spalając je w płomieniu palnika Bunsena; niebieski z miedzi, czerwony ze strontu lub litu i jasnozielony lub biały ze związków baru. Stosowane w fajerwerkach związki potasu i glinu dają efektowny dym i wynoszą fajerwerki w powietrze. Jako materiały pirotechniczne są również używane nadchlorany; to rodzina bardzo reaktywnych związków chloru i tlenu, które zostały wykorzystane przez NASA do zwiększenia mocy wahadłowców kosmicznych.

Fajerwerki mogą powodować poważne problemy z zanieczyszczeniem powietrza. Istnieją dobrze udokumentowane przykłady z miast na całym świecie. W Hiszpanii zanieczyszczenie cząstek metalu z fajerwerków na festiwalu Sant Joan w Girona może utrzymywać się w mieście przez wiele dni. W olbrzymich indyjskich miastach coroczne fajerwerki na Diwali powodują zanieczyszczenie, które jest o wiele gorsze niż w Pekinie w pełen smogu dzień.

Dzień Guya Fawkesa jest corocznie najbardziej „brudnym” dniem w Wielkiej Brytanii, chociaż naukowcy z King’s College London odkryli, że zanieczyszczenie spowodowane ogniskami – zapalanymi w ramach tradycyjnego sposobu obchodzenia tego dnia – jest również częścią tej mieszanki. Fajerwerki mogą również mieć znaczący wpływ na zanieczyszczenie powietrza w zamkniętych pomieszczeniach. W Niemczech testy wykazały, w jaki sposób świętowanie na stadionach strzelonych bramek za pomocą flar, bomb dymnych i innych materiałów pirotechnicznych może wypełniać stadiony piłkarskie wysokim stężeniem cząsteczek unoszących się w powietrzu.

I oczywiście, co idzie w górę, musi spaść. Fajerwerki, które spadają na ziemię zawierają pozostałości niespalonych materiałów pędnych i barwników, podczas gdy zanieczyszczenie cząstkami w powietrzu ostatecznie osadza się na ziemi lub zostaje zmyte przez deszcz. Niektóre z nich trafiają do jezior i rzek, a uzyskany roztwór może powodować problemy z tarczycą, co spowodowało okresowe ograniczenia dostępności wody pitnej w niektórych stanach USA. Jest to poważny problem dla kurortów nad jeziorami i w miejscach, gdzie często maja miejsce pokazy fajerwerków.

Naukowcy z Londynu zgromadzili zawieszone w powietrzu cząstki z Diwali i dnia Guya Fawkesa. Odkryto, że osłabiają one mechanizmy obronne płuc znacznie bardziej niż zanieczyszczenia pochodzące ze źródeł ruchu, co sugeruje większą toksyczność. W całych Indiach fajerwerki na Diwali zostały powiązane ze wzrostem zarejestrowanych problemów z oddychaniem o 30% do 40%. Podobnie jak w Sylwestra, fajerwerki są stosunkowo nowym zjawiskiem w Diwali. Tradycyjnie Diwali było obchodzone zapalaniem lamp ghee – ale zmieniło się to wraz z otwarciem pierwszej hinduskiej fabryki fajerwerków w 1940 roku. Indyjska petycja do sądu domaga się lepszych informacji na temat bezpieczeństwa publicznego i ograniczeń w sprzedaży i użyciu fajerwerków – ale przyszła ona zbyt późno, by ograniczyć smog wywołany corocznymi świętami.

Można podjąć proste kroki, aby zmniejszyć narażenie na zanieczyszczenia związane z fajerwerkami. Po pierwsze, ustawienie ich w zamkniętych pomieszczeniach to bardzo zły pomysł, podobnie jak zabawa zimnymi ogniami. Ustawianie tłumów pod wiatr podczas pokazów ogni sztucznych to kolejny oczywisty sposób na zmniejszenie ich negatywnego wpływu na zdrowie. Jednak fajerwerki są już największym wyprodukowanym źródłem niektórych rodzajów cząstek metalu w atmosferze Wielkiej Brytanii. Udział zanieczyszczeń pochodzących z fajerwerków wzrośnie, a to w związku z ogromnymi inwestycjami ograniczającymi inne źródła zanieczyszczeń miejskich. Filtry cząstek są obecne w prawie wszystkich nowoczesnych pojazdach z silnikami wysokoprężnymi, a emisje z fabryk w rozwiniętym świecie są stale ograniczane, ale zanieczyszczenie fajerwerkami pozostaje nieopisane.

Być może najlepszym sposobem radzenia sobie z zanieczyszczeniami powodowanymi przez fajerwerki jest zaprzestanie ich stosowania. Ale wydaje się to dość ekstremalne (nie wspominając o dużo gorszej zabawie w Sylwestra). Precyzyjne, kontrolowane pokazy, które widzimy w tym okresie na całym świecie, pokazują wielką innowację branży fajerwerków. Nadszedł czas na zastosowanie tego nowatorskiego podejścia w celu zmniejszenia wpływu fajerwerków na środowisko, abyśmy mogli nadal cieszyć się z tych barwnych i hałaśliwych pokazów przez wiele lat.